نیستاگموس چیست؟

نیستاگموس به حرکات غیرارادی و تکرارشونده چشم‌ها گفته می‌شود که ممکن است
در یک یا هر دو چشم مشاهده شود. این حرکات می‌توانند به صورت افقی، عمودی، چرخشی یا ترکیبی
از این حالت‌ها باشند. شدت و سرعت حرکات چشم نیز در افراد مختلف متفاوت است.

در برخی افراد، نیستاگموس از دوران نوزادی یا کودکی وجود دارد و در برخی دیگر در سنین بالاتر
ایجاد می‌شود. بسته به نوع و علت ایجاد این وضعیت، ممکن است فرد با مشکلاتی مانند کاهش وضوح دید،
دشواری در تمرکز روی اشیا، تغییر وضعیت سر برای بهتر دیدن یا در بعضی موارد سرگیجه و اختلال
تعادل مواجه شود.

وجود نیستاگموس همیشه به معنای ابتلا به یک بیماری جدی نیست؛ با این حال، بررسی علت ایجاد
حرکات غیرارادی چشم، به‌خصوص در افرادی که این حالت به‌تازگی در آن‌ها ایجاد شده است،
اهمیت زیادی دارد.

علائم نیستاگموس چیست؟

بارزترین علامت نیستاگموس، حرکت غیرارادی و تکرارشونده چشم‌ها است. با این حال، بسته به
علت، شدت و نوع نیستاگموس، علائم دیگری نیز ممکن است همراه آن دیده شوند.

• حرکت غیرارادی چشم‌ها به طرفین، بالا و پایین یا به صورت چرخشی
• کاهش وضوح یا کیفیت دید
• احساس حرکت یا لرزش محیط اطراف در برخی افراد
• مشکل در ثابت نگه داشتن نگاه روی یک جسم
• تغییر وضعیت سر برای دستیابی به دید بهتر
• سرگیجه یا احساس عدم تعادل در برخی انواع نیستاگموس
• حساسیت به نور در برخی بیماران
• کاهش دید در شرایط خاص یا هنگام نگاه کردن به یک جهت مشخص

شدت این نشانه‌ها در همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد ممکن است حرکات واضح چشم داشته باشند،
اما مشکل زیادی در بینایی خود احساس نکنند؛ در حالی که در برخی دیگر نیستاگموس می‌تواند بر
فعالیت‌های روزانه و کیفیت دید تأثیر قابل توجهی داشته باشد.

انواع نیستاگموس

نیستاگموس را می‌توان بر اساس زمان شروع، جهت حرکت چشم‌ها و علت ایجاد آن به گروه‌های مختلفی
تقسیم کرد. یکی از مهم‌ترین تقسیم‌بندی‌ها، تفاوت میان نیستاگموس دوران نوزادی و
نیستاگموس اکتسابی است.

نیستاگموس نوزادی یا مادرزادی

این نوع نیستاگموس معمولاً در ماه‌های ابتدایی زندگی ظاهر می‌شود. در بسیاری از کودکان،
هر دو چشم درگیر هستند و حرکات چشم ممکن است بیشتر به صورت افقی دیده شوند.

نیستاگموس دوران کودکی ممکن است به تنهایی وجود داشته باشد یا همراه با برخی مشکلات بینایی
و بیماری‌های چشمی دیده شود. به همین دلیل، معاینه کامل چشم کودک برای بررسی قدرت بینایی،
عیوب انکساری و سلامت قسمت‌های مختلف چشم اهمیت دارد.

نیستاگموس اکتسابی

نیستاگموس اکتسابی به حالتی گفته می‌شود که فرد از ابتدا دچار حرکات غیرارادی چشم نبوده و
این وضعیت در سنین بالاتر ایجاد شده است. در این حالت، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد.

مشکلات مربوط به سیستم تعادلی گوش داخلی، برخی بیماری‌های عصبی، آسیب‌های سر، بعضی بیماری‌های
چشمی و اثر برخی داروها یا مواد می‌توانند در ایجاد نیستاگموس اکتسابی نقش داشته باشند.

مقایسه نیستاگموس مادرزادی و اکتسابی

علت نیستاگموس یا لرزش چشم چیست؟

علت نیستاگموس در همه افراد یکسان نیست. کنترل حرکات چشم به هماهنگی میان چشم‌ها، مغز و
سیستم تعادلی بدن وابسته است و اختلال در بخش‌های مختلف این سیستم می‌تواند باعث ایجاد
حرکات غیرطبیعی چشم شود.

برخی از عواملی که ممکن است با نیستاگموس ارتباط داشته باشند عبارت‌اند از:

• برخی اختلالات مادرزادی سیستم بینایی
• مشکلات شبکیه یا عصب بینایی
• کاهش بینایی قابل توجه در سال‌های ابتدایی زندگی
• اختلالات سیستم تعادلی گوش داخلی
• برخی بیماری‌ها یا اختلالات سیستم عصبی
• آسیب‌های سر
• برخی بیماری‌های چشمی
• اثر بعضی داروها یا مواد

نکته مهم این است که تنها از روی شکل حرکت چشم نمی‌توان علت دقیق نیستاگموس را مشخص کرد.
برای تشخیص علت ممکن است معاینه چشم و در برخی موارد بررسی‌های تکمیلی لازم باشد.

نیستاگموس در کودکان

نیستاگموس در کودکان ممکن است از ماه‌های ابتدایی زندگی مشاهده شود. والدین گاهی متوجه
حرکت مداوم چشم‌ها، کاهش تمرکز کودک روی اشیا یا قرار گرفتن سر کودک در یک وضعیت مشخص
هنگام نگاه کردن می‌شوند.

بعضی کودکان برای رسیدن به دید بهتر، سر خود را به یک سمت می‌چرخانند یا در زاویه مشخصی
نگه می‌دارند. این رفتار ممکن است به این دلیل باشد که شدت حرکات چشم در یک جهت خاص کمتر است.

معاینه چشم کودکان مبتلا به نیستاگموس اهمیت زیادی دارد، زیرا ممکن است هم‌زمان مشکلات دیگری
مانند عیوب انکساری، کاهش دید یا برخی بیماری‌های چشمی نیز وجود داشته باشد. شناسایی و درمان
مشکلات همراه می‌تواند در حفظ و بهبود عملکرد بینایی کودک مؤثر باشد.

نیستاگموس چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص نیستاگموس معمولاً با بررسی حرکات چشم و انجام معاینه کامل چشم‌پزشکی آغاز می‌شود.
پزشک علاوه بر جهت و شدت حرکت چشم‌ها، سابقه شروع علائم و مشکلات همراه را نیز بررسی می‌کند.

در هنگام بررسی ممکن است موارد زیر مورد توجه قرار بگیرند:

• زمان شروع حرکات غیرارادی چشم
• جهت، سرعت و الگوی حرکت چشم‌ها
• قدرت بینایی هر چشم
• وجود عیوب انکساری مانند نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم
• وضعیت شبکیه و عصب بینایی
• وجود سرگیجه یا مشکلات تعادلی
• سابقه بیماری‌ها یا آسیب‌های قبلی
• داروهای مصرفی فرد

در صورتی که پزشک به وجود علت عصبی، اختلال گوش داخلی یا بیماری زمینه‌ای دیگری مشکوک باشد،
ممکن است بررسی‌های تکمیلی نیز درخواست شود. هدف از تشخیص تنها تأیید وجود نیستاگموس نیست،
بلکه پیدا کردن علت زمینه‌ای آن نیز اهمیت دارد.

درمان نیستاگموس چگونه انجام می‌شود؟

روش درمان نیستاگموس به نوع بیماری، علت ایجاد آن، سن بیمار و میزان تأثیر حرکات چشم بر
بینایی بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌توان یک روش درمانی را برای همه افراد مناسب دانست.

اصلاح مشکلات بینایی

در صورتی که فرد هم‌زمان دچار مشکلاتی مانند نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم باشد،
استفاده از عینک یا لنز تماسی می‌تواند کیفیت دید را بهبود دهد. با این حال، اصلاح عیوب
انکساری لزوماً باعث از بین رفتن خود نیستاگموس نمی‌شود.

درمان علت زمینه‌ای

در برخی انواع نیستاگموس اکتسابی، کنترل یا درمان بیماری زمینه‌ای می‌تواند باعث کاهش
علائم شود. بنابراین مشخص شدن علت ایجاد نیستاگموس نقش مهمی در تعیین مسیر درمان دارد.

درمان دارویی

در بعضی بیماران و با توجه به نوع نیستاگموس، پزشک ممکن است استفاده از برخی داروها را
برای کاهش شدت حرکات یا علائم همراه در نظر بگیرد. انتخاب دارو کاملاً به شرایط فرد بستگی
دارد و مصرف خودسرانه دارو توصیه نمی‌شود.

جراحی عضلات چشم

در برخی موارد خاص ممکن است جراحی عضلات چشم پیشنهاد شود. هدف از این جراحی می‌تواند
اصلاح وضعیت غیرطبیعی سر یا تغییر موقعیتی باشد که فرد در آن دید بهتری دارد. انجام جراحی
لزوماً به معنای از بین رفتن کامل نیستاگموس نیست.

چه زمانی برای نیستاگموس باید به پزشک مراجعه کرد؟

هرگونه حرکت غیرعادی و مداوم چشم که برای اولین بار مشاهده می‌شود بهتر است مورد ارزیابی
پزشکی قرار گیرد. اهمیت مراجعه زمانی بیشتر می‌شود که نیستاگموس به‌صورت ناگهانی شروع شده باشد.

در صورت بروز نیستاگموس همراه با علائمی مانند تغییر ناگهانی بینایی، سرگیجه شدید،
عدم تعادل، اختلال در هماهنگی حرکات یا سایر علائم عصبی، ارزیابی پزشکی نباید بدون دلیل
به تعویق بیفتد.

همچنین اگر والدین متوجه حرکات مداوم و غیرعادی چشم کودک خود شوند، انجام معاینه چشم می‌تواند
برای بررسی سلامت سیستم بینایی و شناسایی مشکلات احتمالی همراه مفید باشد.

سوالات متداول درباره نیستاگموس

آیا نیستاگموس همان لرزش چشم است؟

بله، در زبان عمومی اصطلاح «لرزش چشم» برای توضیح نیستاگموس استفاده می‌شود. از نظر پزشکی،
نیستاگموس به حرکات غیرارادی و تکرارشونده چشم گفته می‌شود که ممکن است در جهت‌های مختلف
اتفاق بیفتد.

آیا نیستاگموس خطرناک است؟

نیستاگموس در همه افراد نشانه یک بیماری جدی نیست و بعضی افراد از دوران کودکی با این وضعیت
زندگی می‌کنند. با این حال، اگر نیستاگموس به‌تازگی یا به‌صورت ناگهانی ایجاد شده باشد،
بررسی علت زمینه‌ای اهمیت دارد.

آیا نیستاگموس درمان قطعی دارد؟

پاسخ به این سؤال به نوع و علت نیستاگموس بستگی دارد. در برخی افراد می‌توان علت زمینه‌ای
را درمان یا کنترل کرد و در برخی دیگر هدف درمان، کاهش علائم و بهبود کیفیت بینایی است.
بنابراین نمی‌توان یک درمان قطعی را برای همه انواع نیستاگموس مطرح کرد.

آیا عینک باعث درمان نیستاگموس می‌شود؟

عینک معمولاً خود حرکت نیستاگموس را از بین نمی‌برد، اما اگر فرد دارای عیوب انکساری باشد،
اصلاح شماره چشم می‌تواند باعث بهتر شدن وضوح و کیفیت دید شود.

آیا نیستاگموس باعث کاهش بینایی می‌شود؟

در برخی افراد ممکن است نیستاگموس با کاهش کیفیت یا وضوح دید همراه باشد. میزان تأثیر آن بر
بینایی به نوع نیستاگموس، شدت حرکات چشم و بیماری‌های احتمالی همراه بستگی دارد.

آیا نیستاگموس در کودکان قابل درمان است؟

روش برخورد با نیستاگموس در کودکان به علت ایجاد آن بستگی دارد. در بعضی کودکان اصلاح مشکلات
بینایی یا درمان بیماری‌های همراه می‌تواند به عملکرد بهتر سیستم بینایی کمک کند. به همین دلیل،
انجام معاینه کامل چشم اهمیت زیادی دارد.

آیا نیستاگموس ممکن است ناگهانی ایجاد شود؟

بله. برخی انواع نیستاگموس اکتسابی ممکن است در سنین بالاتر و حتی به‌صورت نسبتاً ناگهانی
ایجاد شوند. در این شرایط بررسی علت ایجاد حرکات غیرعادی چشم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

برای تشخیص نیستاگموس باید به چه پزشکی مراجعه کرد؟

معمولاً اولین مرحله، مراجعه به چشم‌پزشک و انجام معاینه کامل چشم است. بسته به نتیجه معاینه
و علائم همراه، ممکن است بررسی توسط سایر تخصص‌های پزشکی نیز لازم باشد.

جمع‌بندی

نیستاگموس یا لرزش غیرارادی چشم می‌تواند از دوران کودکی وجود داشته باشد یا در سنین بالاتر
ایجاد شود. نوع، شدت و علت این وضعیت در افراد مختلف متفاوت است و به همین دلیل روش بررسی
و درمان آن نیز باید متناسب با شرایط هر فرد انتخاب شود.

در صورتی که حرکات غیرارادی چشم به‌تازگی ایجاد شده‌اند، شدت آن‌ها افزایش یافته است یا
همراه با مشکلاتی مانند کاهش بینایی، سرگیجه یا اختلال تعادل هستند، انجام ارزیابی پزشکی
می‌تواند به شناسایی علت زمینه‌ای و انتخاب روش مناسب درمان کمک کند.