شالازیون چیست؟ علت، علائم و درمان کیست میبومین پلک
شالازیون (Chalazion) که گاهی به آن کیست میبومین یا کیست پلک گفته می‌شود، یک برجستگی نسبتاً شایع در پلک است که معمولاً در اثر بسته شدن مجرای یکی از غدد چربی پلک ایجاد می‌شود. این برجستگی اغلب به‌آرامی شکل می‌گیرد و برخلاف گل‌مژه معمولاً پس از فروکش کردن التهاب اولیه، درد قابل توجهی ندارد.
شالازیون ممکن است روی پلک بالا یا پایین ایجاد شود و اندازه آن از یک برجستگی کوچک تا توده‌ای بزرگ‌تر متغیر باشد. بسیاری از شالازیون‌های کوچک طی چند هفته به‌تدریج کوچک می‌شوند، اما بعضی از آن‌ها ممکن است برای مدت طولانی باقی بمانند یا به‌طور مکرر عود کنند.
اگر توده پلک بزرگ باشد، مدت زیادی باقی بماند، باعث تاری دید شود یا چند بار در یک محل عود کند، بهتر است توسط چشم‌پزشک بررسی شود.
شالازیون چگونه ایجاد می‌شود؟
در ضخامت پلک مجموعه‌ای از غدد چربی به نام غدد میبومین وجود دارد. چربی تولیدشده توسط این غدد بخشی از لایه اشکی را تشکیل می‌دهد و به کاهش تبخیر اشک کمک می‌کند.
اگر مجرای خروجی یکی از این غدد مسدود شود، ترشحات چربی در داخل غده تجمع پیدا می‌کنند. بدن در واکنش به این تجمع، یک فرآیند التهابی ایجاد می‌کند و به‌تدریج برجستگی مشخصی داخل پلک شکل می‌گیرد که به آن شالازیون گفته می‌شود.
بنابراین شالازیون در حالت معمول یک ضایعه التهابی و غیرعفونی است و وجود آن به‌تنهایی به معنی عفونت باکتریایی نیست.
علائم شالازیون چیست؟
ظاهر و شدت علائم به اندازه و مرحله شالازیون بستگی دارد. در مراحل اولیه ممکن است پلک کمی قرمز، متورم یا حساس باشد؛ اما پس از کاهش التهاب، معمولاً یک توده نسبتاً سفت و بدون درد باقی می‌ماند.
- وجود برجستگی یا توده در پلک بالا یا پایین
- تورم موضعی پلک
- احساس وجود یک توده زیر پوست پلک
- قرمزی خفیف در مراحل اولیه
- حساسیت یا درد خفیف در شروع بیماری
- احساس سنگینی پلک در شالازیون‌های بزرگ
- اشک‌ریزش یا تحریک سطح چشم در برخی افراد
- تاری دید در صورت بزرگ بودن ضایعه و فشار آن بر قرنیه
برخی بیماران ممکن است هم‌زمان احساس خشکی، سوزش یا تحریک سطح چشم داشته باشند. در صورت وجود این علائم، مطالعه مطلب خشکی چشم نیز می‌تواند اطلاعات تکمیلی در اختیار شما قرار دهد.
تفاوت شالازیون و گل مژه چیست؟
شالازیون و گل مژه ممکن است در ظاهر شبیه یکدیگر باشند، اما علت و ویژگی‌های آن‌ها یکسان نیست. گل مژه معمولاً با التهاب حاد و اغلب عفونت یکی از غدد یا فولیکول‌های مژه مرتبط است؛ در حالی که شالازیون عمدتاً در اثر بسته شدن غدد چربی پلک و ایجاد التهاب غیرعفونی شکل می‌گیرد.
| ویژگی | شالازیون | گل مژه |
|---|---|---|
| علت اصلی | انسداد غدد چربی پلک و التهاب | اغلب عفونت غده یا فولیکول مژه |
| درد | معمولاً کم یا بدون درد پس از مرحله اولیه | اغلب دردناک و حساس |
| محل توده | معمولاً کمی عمقی‌تر در ضخامت پلک | اغلب نزدیک لبه پلک یا ریشه مژه |
| روند ایجاد | معمولاً تدریجی | اغلب سریع‌تر |
| آنتی‌بیوتیک | به‌طور روتین لازم نیست | در برخی موارد عفونی ممکن است توسط پزشک تجویز شود |
چه عواملی احتمال شالازیون را افزایش می‌دهند؟
هر فردی ممکن است دچار شالازیون شود، اما بعضی شرایط احتمال بسته شدن غدد چربی پلک و ایجاد شالازیون را افزایش می‌دهند.
- سابقه قبلی شالازیون
- التهاب مزمن لبه پلک یا بلفاریت
- اختلال عملکرد غدد میبومین
- برخی بیماری‌های پوستی مانند روزاسه
- درماتیت سبورئیک
- بهداشت نامناسب لبه پلک در افراد مستعد
- التهاب مزمن پلک
افرادی که بارها دچار شالازیون می‌شوند، بهتر است علت زمینه‌ای آن توسط چشم‌پزشک بررسی شود؛ زیرا کنترل مشکلات لبه پلک و غدد میبومین می‌تواند در کاهش عود مؤثر باشد.
آیا شالازیون خطرناک است؟
در بیشتر موارد شالازیون یک مشکل خوش‌خیم است و آسیب جدی به چشم وارد نمی‌کند. با این حال، اندازه و محل ضایعه اهمیت دارد.
شالازیون بزرگ، به‌خصوص اگر در پلک بالا قرار داشته باشد، می‌تواند روی سطح قرنیه فشار وارد کند. این فشار ممکن است شکل قرنیه را موقتاً تغییر دهد و در بعضی بیماران باعث آستیگماتیسم و تاری دید شود.
همچنین هر توده‌ای روی پلک الزاماً شالازیون نیست. ضایعاتی که ظاهر غیرمعمول دارند، به درمان پاسخ نمی‌دهند یا بارها در یک نقطه عود می‌کنند باید دقیق‌تر بررسی شوند.
شالازیون چقدر طول می‌کشد؟
مدت باقی ماندن شالازیون در افراد مختلف متفاوت است. بسیاری از موارد کوچک طی چند هفته به‌تدریج کوچک‌تر می‌شوند، اما بعضی شالازیون‌ها ممکن است چند ماه باقی بمانند.
درمان محافظه‌کارانه مانند کمپرس گرم می‌تواند به باز شدن مجرای غده و تخلیه طبیعی ترشحات کمک کند. اگر بعد از چند هفته بهبودی ایجاد نشود، یا توده بزرگ‌تر شود، معاینه چشم‌پزشکی توصیه می‌شود.
درمان شالازیون چگونه انجام می‌شود؟
روش درمان به اندازه شالازیون، مدت باقی ماندن آن، میزان ناراحتی بیمار، تأثیر آن بر بینایی و سابقه عود بستگی دارد.
| روش درمان | موارد استفاده | توضیح |
|---|---|---|
| کمپرس گرم | اغلب موارد اولیه | به نرم شدن ترشحات غده و باز شدن مجرا کمک می‌کند. |
| ماساژ ملایم پلک | پس از کمپرس گرم | می‌تواند به تخلیه طبیعی غده کمک کند؛ نباید توده را فشار داد. |
| دارو | در شرایط خاص | بر اساس علت و نظر چشم‌پزشک تجویز می‌شود. |
| تزریق کورتیکواستروئید | برخی شالازیون‌های مقاوم | در موارد منتخب و توسط چشم‌پزشک انجام می‌شود. |
| تخلیه یا جراحی | ضایعات بزرگ یا پایدار | معمولاً با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. |
کمپرس گرم برای شالازیون
کمپرس گرم یکی از اصلی‌ترین اقدامات اولیه برای درمان شالازیون است. گرما باعث نرم شدن ترشحات چربی داخل غده میبومین شده و می‌تواند به باز شدن مجرای مسدود کمک کند.
برای انجام کمپرس گرم می‌توان یک پارچه تمیز را با آب گرم ــ نه آب بسیار داغ ــ مرطوب کرد و حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی پلک بسته قرار داد. با سرد شدن پارچه، می‌توان آن را دوباره گرم کرد.
این کار معمولاً چند مرتبه در روز انجام می‌شود. پس از کمپرس، در صورت توصیه پزشک می‌توان پلک را بسیار ملایم ماساژ داد.
شالازیون را فشار ندهید، سوراخ نکنید و تلاش نکنید محتویات آن را در خانه تخلیه کنید. این کار می‌تواند التهاب را تشدید کرده یا موجب عفونت و آسیب پلک شود.
آیا برای شالازیون آنتی‌بیوتیک لازم است؟
در شالازیون ساده معمولاً خیر. برخلاف تصور رایج، شالازیون در حالت معمول یک ضایعه عفونی نیست؛ بنابراین استفاده خودسرانه از قطره، پماد یا آنتی‌بیوتیک خوراکی برای تمام موارد شالازیون توصیه نمی‌شود.
اگر پزشک به وجود عفونت همراه، بلفاریت عفونی یا مشکلات دیگری شک داشته باشد، ممکن است بر اساس شرایط بیمار درمان دارویی مناسب تجویز کند.
به همین دلیل استفاده از قطره‌های آنتی‌بیوتیکی یا کورتونی بدون معاینه چشم‌پزشک مناسب نیست.
تزریق کورتون داخل شالازیون
در بعضی شالازیون‌های پایدار، چشم‌پزشک ممکن است تزریق مقدار مشخصی از داروی کورتیکواستروئیدی داخل ضایعه را پیشنهاد کند. این روش می‌تواند باعث کاهش التهاب و کوچک شدن توده شود.
انتخاب بین تزریق و جراحی به اندازه، محل و تعداد ضایعات و شرایط بیمار بستگی دارد و برای همه افراد مناسب نیست.
جراحی شالازیون چگونه انجام می‌شود؟
اگر شالازیون بزرگ باشد، به درمان‌های اولیه پاسخ ندهد، مدت طولانی باقی بماند یا باعث تاری دید و فشار روی قرنیه شود، ممکن است تخلیه جراحی پیشنهاد شود.
در بزرگسالان این عمل معمولاً با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. پلک با وسیله مخصوص ثابت می‌شود و در بسیاری از موارد برش از سطح داخلی پلک ایجاد می‌شود تا جای زخم قابل مشاهده روی پوست باقی نماند.
سپس محتویات ضایعه تخلیه و بافت التهابی خارج می‌شود. در بسیاری از موارد نیازی به بخیه وجود ندارد.
مراقبت‌های بعد از جراحی شالازیون
پس از جراحی ممکن است کمی تورم، کبودی یا ترشح خونی خفیف دیده شود. این موارد معمولاً طی روزهای بعد کاهش پیدا می‌کنند.
پزشک ممکن است بسته به شرایط بیمار، قطره یا پماد چشمی تجویز کند. داروهای بعد از عمل باید دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف شوند.
- چشم را مالش ندهید.
- محل جراحی را دستکاری نکنید.
- داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید.
- در روزهای ابتدایی از آرایش چشم خودداری کنید.
- در صورت درد شدید، کاهش دید یا تورم غیرعادی با پزشک تماس بگیرید.
شالازیون در کودکان
شالازیون در کودکان نیز ممکن است ایجاد شود. در بسیاری از موارد درمان اولیه با کمپرس گرم و رعایت بهداشت پلک انجام می‌شود.
اگر شالازیون کودک بزرگ، مکرر یا مقاوم به درمان باشد، ارزیابی چشم‌پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در کودکان کم‌سن که همکاری کافی برای جراحی با بی‌حسی موضعی ندارند، ممکن است در صورت نیاز به جراحی، روش بیهوشی بر اساس نظر پزشک انتخاب شود.
شالازیون مکرر یا عودکننده
عود یک بار شالازیون لزوماً نشانه مشکل جدی نیست؛ اما اگر فرد به‌طور مکرر دچار شالازیون شود، به‌خصوص اگر ضایعه چند بار در همان محل ایجاد شود، بهتر است معاینه دقیق‌تری انجام گیرد.
بلفاریت، اختلال عملکرد غدد میبومین و برخی مشکلات پوستی می‌توانند احتمال عود را افزایش دهند.
از سوی دیگر، برخی ضایعات نادر پلک ممکن است ظاهری شبیه شالازیون داشته باشند. به همین دلیل در شالازیون‌های غیرمعمول، مقاوم یا عودکننده، چشم‌پزشک ممکن است نمونه‌برداری یا بررسی آسیب‌شناسی را توصیه کند.
چه زمانی برای شالازیون به چشم‌پزشک مراجعه کنیم؟
در بسیاری از موارد شالازیون کوچک با اقدامات محافظه‌کارانه برطرف می‌شود؛ اما در شرایط زیر بهتر است برای معاینه مراجعه شود:
- شالازیون طی چند هفته کوچک‌تر نشده است.
- اندازه توده در حال افزایش است.
- توده باعث تاری یا کاهش دید شده است.
- پلک دچار درد، قرمزی یا تورم شدید شده است.
- قرمزی یا تورم به بخش‌های اطراف چشم گسترش پیدا کرده است.
- شالازیون مرتب عود می‌کند.
- ضایعه چند بار دقیقاً در یک محل ایجاد شده است.
- ظاهر ضایعه غیرمعمول است.
- ریزش مژه یا تغییر شکل لبه پلک در محل توده دیده می‌شود.
آیا شالازیون باعث تاری دید می‌شود؟
شالازیون‌های کوچک معمولاً تأثیری بر بینایی ندارند. با این حال، یک شالازیون بزرگ در پلک بالا می‌تواند بر قرنیه فشار وارد کند و شکل سطح قرنیه را تغییر دهد.
این تغییر ممکن است باعث ایجاد آستیگماتیسم موقت و تاری دید شود. در چنین شرایطی بهتر است ضایعه توسط چشم‌پزشک ارزیابی شود.
آیا شالازیون مسری است؟
خیر. شالازیون معمولی در اثر انسداد و التهاب غدد چربی پلک ایجاد می‌شود و بیماری مسری محسوب نمی‌شود.
با این حال، اگر التهاب یا عفونت دیگری در پلک وجود داشته باشد، رعایت بهداشت دست و چشم همچنان اهمیت دارد.
آیا شالازیون خودبه‌خود خوب می‌شود؟
بله، بسیاری از شالازیون‌های کوچک بدون مداخله جراحی به مرور کوچک می‌شوند. کمپرس گرم می‌تواند روند تخلیه طبیعی غده را تسهیل کند.
با این حال، اگر توده برای مدت طولانی باقی بماند، بزرگ باشد یا باعث اختلال بینایی شود، نباید منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی آن ماند.
چگونه احتمال عود شالازیون را کاهش دهیم؟
هیچ روش قطعی برای جلوگیری از تمام موارد شالازیون وجود ندارد، اما رعایت بهداشت پلک و کنترل مشکلات زمینه‌ای می‌تواند در افراد مستعد مفید باشد.
- پلک‌ها و لبه مژه‌ها را تمیز نگه دارید.
- قبل از لمس چشم‌ها دست‌ها را بشویید.
- از مالیدن مکرر چشم‌ها خودداری کنید.
- لوازم آرایشی چشم را برای مدت طولانی استفاده نکنید.
- لوازم آرایشی چشم را با دیگران به اشتراک نگذارید.
- در صورت ابتلا به بلفاریت یا اختلال غدد میبومین، درمان توصیه‌شده توسط پزشک را ادامه دهید.
- در صورت خشکی یا تحریک مزمن چشم، علت زمینه‌ای را بررسی کنید.
برای آشنایی بیشتر با مشکلات مربوط به سطح چشم می‌توانید مطلب احساس وجود جسم خارجی در چشم را نیز مطالعه کنید.
سؤالات متداول درباره شالازیون
شالازیون چیست؟
شالازیون یک برجستگی التهابی روی پلک است که معمولاً در اثر مسدود شدن غدد چربی پلک، به‌ویژه غدد میبومین، ایجاد می‌شود.
آیا شالازیون همان گل مژه است؟
خیر. گل مژه معمولاً یک ضایعه حاد و دردناک است و اغلب منشأ عفونی دارد؛ در حالی که شالازیون معمولاً به شکل توده‌ای عمیق‌تر و کم‌درد یا بدون درد ظاهر می‌شود.
بهترین درمان اولیه شالازیون چیست؟
در بسیاری از موارد کمپرس گرم چند بار در روز و ماساژ بسیار ملایم پلک، درمان اولیه محسوب می‌شود. اگر ضایعه باقی بماند یا بزرگ باشد، باید توسط چشم‌پزشک بررسی شود.
آیا می‌توان شالازیون را ترکاند؟
خیر. فشار دادن، سوراخ کردن یا تخلیه شالازیون در خانه توصیه نمی‌شود؛ زیرا می‌تواند باعث التهاب، خونریزی یا عفونت شود.
آیا قطره آنتی‌بیوتیک شالازیون را درمان می‌کند؟
شالازیون ساده معمولاً عفونی نیست و آنتی‌بیوتیک درمان اصلی آن محسوب نمی‌شود. دارو تنها زمانی باید استفاده شود که چشم‌پزشک بر اساس معاینه آن را تجویز کند.
آیا شالازیون نیاز به جراحی دارد؟
همه شالازیون‌ها نیاز به جراحی ندارند. جراحی معمولاً برای ضایعات بزرگ، مقاوم، طول‌کشیده یا مواردی که بر بینایی اثر گذاشته‌اند در نظر گرفته می‌شود.
آیا شالازیون دوباره برمی‌گردد؟
بله، برخی افراد مستعد ایجاد شالازیون‌های مکرر هستند. در این شرایط باید مشکلاتی مانند التهاب مزمن پلک و اختلال غدد میبومین بررسی شوند.
آیا شالازیون می‌تواند نشانه سرطان باشد؟
اکثر شالازیون‌ها خوش‌خیم هستند. با این حال، برخی ضایعات نادر پلک می‌توانند ظاهری شبیه شالازیون داشته باشند. به همین دلیل ضایعات مکرر، غیرمعمول یا مقاوم به درمان باید توسط چشم‌پزشک ارزیابی شوند و در صورت لزوم نمونه‌برداری انجام شود.
جمع‌بندی
شالازیون یا کیست میبومین معمولاً در نتیجه انسداد غدد چربی پلک ایجاد می‌شود و به شکل برجستگی نسبتاً سفتی در پلک ظاهر می‌شود. این ضایعه اغلب خوش‌خیم است و بسیاری از موارد کوچک با کمپرس گرم و گذشت زمان برطرف می‌شوند.
با این حال، شالازیون‌های بزرگ، طول‌کشیده، مکرر یا ضایعاتی که باعث تاری دید می‌شوند باید توسط چشم‌پزشک بررسی شوند. درمان در موارد مقاوم می‌تواند شامل تزریق کورتیکواستروئید یا تخلیه جراحی باشد.
در صورتی که با برجستگی غیرمعمول پلک، عود مکرر شالازیون یا تغییر دید مواجه هستید، تشخیص دقیق توسط چشم‌پزشک اهمیت دارد.
توجه: اطلاعات این صفحه با هدف افزایش آگاهی عمومی ارائه شده و جایگزین تشخیص، معاینه یا درمان توسط پزشک نیست.
منابع معتبر برای مطالعه بیشتر
American Academy of Ophthalmology – Chalazia and Styes
Merck Manual – Chalazion and Hordeolum
