پماد چشم باسیتراسین؛ کاربرد، نحوه مصرف و عوارض
پماد چشم باسیتراسین (Bacitracin) یکی از داروهای آنتیبیوتیکی مورد استفاده در چشمپزشکی است که برای درمان برخی عفونتهای باکتریایی سطح چشم و لبه پلک تجویز میشود. این دارو با اثرگذاری بر باکتریهای حساس به باسیتراسین، به کنترل عفونت کمک میکند.
قرمزی چشم، ترشحات چرکی و چسبیدن پلکها به یکدیگر پس از بیدار شدن از خواب میتوانند از نشانههای عفونت چشمی باشند. با این حال، وجود چنین علائمی همیشه به معنای عفونت باکتریایی نیست و انتخاب داروی مناسب باید پس از معاینه چشمپزشک انجام شود.
در این مقاله از کلینیک چشمخانه، با کاربردهای پماد چشمی باسیتراسین، نحوه صحیح استفاده، عوارض احتمالی و نکات ضروری مصرف آن آشنا میشویم.
هشدار پزشکی: اطلاعات این مقاله صرفاً با هدف افزایش آگاهی عمومی ارائه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز چشمپزشک نیست.
پماد چشم باسیتراسین چیست؟
باسیتراسین یک آنتیبیوتیک پلیپپتیدی است که با اختلال در فرایند تشکیل دیواره سلولی باکتریها، موجب از بین رفتن باکتریهای حساس به دارو میشود. این آنتیبیوتیک عمدتاً بر تعدادی از باکتریهای گرم مثبت، از جمله برخی گونههای استافیلوکوک و استرپتوکوک، اثر دارد.
باسیتراسین چشمی به شکل پماد استریل تولید میشود تا امکان استفاده موضعی از آن در چشم فراهم باشد. Baciguent یکی از نامهای تجاری شناختهشده این دارو است.
جدول مشخصات دارویی باسیتراسین چشمی
| مشخصات دارو | توضیحات |
|---|---|
| نام فارسی | پماد چشم باسیتراسین |
| نام انگلیسی | Bacitracin Ophthalmic Ointment |
| نام تجاری شناختهشده | Baciguent |
| گروه دارویی | آنتیبیوتیک موضعی |
| شکل دارویی | پماد استریل چشمی |
| غلظت یکی از فرآوردههای استاندارد | ۵۰۰ واحد در هر گرم |
| کاربرد اصلی | درمان عفونتهای سطحی چشم ناشی از باکتریهای حساس |
| روش مصرف | استفاده موضعی در چشم یا روی لبه پلک طبق تجویز پزشک |
| تعداد دفعات مصرف | معمولاً یک تا سه بار در روز، طبق نسخه |
| شرایط نگهداری | مطابق دستور درجشده روی بستهبندی دارو |
پماد چشم باسیتراسین برای چیست؟
پماد چشمی باسیتراسین برای درمان عفونتهایی استفاده میشود که عامل ایجادکننده آنها به این آنتیبیوتیک حساس باشد. محل عفونت، شدت بیماری و وضعیت سلامت چشم از جمله عواملی هستند که در تصمیم چشمپزشک برای تجویز دارو نقش دارند.
درمان عفونت باکتریایی ملتحمه چشم
ملتحمه بافت نازکی است که سطح داخلی پلکها و بخش سفید چشم را میپوشاند. عفونت باکتریایی این بافت ممکن است با قرمزی، ترشحات غلیظ و چسبندگی پلکها همراه باشد.
در برخی از این عفونتها، باسیتراسین میتواند یکی از گزینههای درمانی باشد. البته همه موارد التهاب ملتحمه به مصرف آنتیبیوتیک نیاز ندارند.
درمان برخی موارد بلفاریت یا التهاب لبه پلک
بلفاریت به التهاب لبه پلکها گفته میشود که ممکن است با تشکیل پوسته در اطراف مژهها، قرمزی و احساس ناراحتی همراه باشد. در مواردی که باکتریها در ایجاد یا تشدید بلفاریت نقش دارند، چشمپزشک ممکن است پماد باسیتراسین را در کنار مراقبتهای بهداشتی پلک تجویز کند.
بلفاریت همیشه منشأ باکتریایی ندارد؛ بنابراین مصرف آنتیبیوتیک برای تمام بیماران مبتلا به التهاب پلک مناسب نیست.
درمان برخی عفونتهای سطحی قرنیه
باسیتراسین ممکن است در شرایط خاص برای عفونتهای سطحی قرنیه ناشی از باکتریهای حساس تجویز شود. با این حال، عفونت قرنیه میتواند بینایی را تهدید کند و نیازمند بررسی تخصصی است.
افرادی که دچار درد چشم، حساسیت به نور یا کاهش دید شدهاند، نباید با مصرف خودسرانه پماد آنتیبیوتیک، مراجعه به چشمپزشک را به تأخیر بیندازند.

باسیتراسین برای چه مشکلاتی مناسب نیست؟
یکی از اشتباهات رایج هنگام مواجهه با قرمزی یا ترشحات چشم، استفاده از آنتیبیوتیک بدون مشخص شدن علت بیماری است. باسیتراسین داروی ضدویروس یا ضدقارچ نیست و در درمان تمام مشکلات چشمی کاربرد ندارد.
| نوع مشکل چشمی | کاربرد باسیتراسین |
|---|---|
| عفونت باکتریایی سطحی | در صورت حساس بودن عامل عفونت و تجویز پزشک |
| عفونت ویروسی چشم | فاقد اثر درمانی مستقیم |
| عفونت قارچی چشم | فاقد اثر ضدقارچی |
| آلرژی چشمی | درمان اصلی محسوب نمیشود |
| خشکی چشم | برای درمان خشکی چشم کاربرد ندارد |
| بلفاریت باکتریایی | ممکن است طبق تشخیص پزشک تجویز شود |
| عفونتهای عمقی چشم | برای درمان این عفونتها مناسب نیست |
مقدار و مدت مصرف پماد چشم باسیتراسین
بر اساس اطلاعات دارویی منتشرشده در پایگاه DailyMed، پماد چشمی باسیتراسین معمولاً یک تا سه بار در شبانهروز استفاده میشود. با وجود این، تعداد دفعات مصرف، مقدار پماد و طول دوره درمان باید متناسب با شرایط بیمار توسط چشمپزشک تعیین شود.
در درمان التهاب لبه پلک، محل استفاده از دارو ممکن است با نحوه مصرف آن برای عفونت ملتحمه متفاوت باشد. به همین دلیل، رعایت دستور پزشک درباره محل استعمال پماد اهمیت ویژهای دارد.
بهبود ظاهری علائم الزاماً به معنای برطرف شدن کامل عفونت نیست. دوره درمان تجویزشده را کامل کنید و بدون هماهنگی با پزشک، مصرف دارو را قطع یا تمدید نکنید. استفاده طولانیمدت و غیرضروری از آنتیبیوتیکها ممکن است زمینه رشد میکروارگانیسمهای مقاوم یا غیرحساس را فراهم کند.
نحوه صحیح استفاده از پماد چشم باسیتراسین
استفاده صحیح از پمادهای چشمی علاوه بر رساندن دارو به محل موردنظر، احتمال آلوده شدن تیوب و آسیب به سطح چشم را کاهش میدهد.
- دستهای خود را با آب و صابون بشویید و خشک کنید.
- نام دارو، تاریخ انقضا و دستور مصرف درجشده روی بسته را بررسی کنید.
- سر خود را کمی به عقب متمایل کنید.
- پلک پایین را بهآرامی به سمت پایین بکشید تا فضای کوچکی بین پلک و چشم ایجاد شود.
- مقدار تجویزشده از پماد را به شکل یک نوار باریک در فضای ایجادشده قرار دهید.
- بدون فشار دادن یا مالش چشم، پلکها را بهآرامی ببندید و حدود یک تا دو دقیقه بسته نگه دارید.
- پماد اضافی روی پوست اطراف چشم را با دستمال تمیز پاک کنید.
- بلافاصله درپوش تیوب را ببندید و دوباره دستهای خود را بشویید.
نکته مهم: نوک تیوب نباید با چشم، مژهها، پلک، انگشتان یا سطوح دیگر تماس پیدا کند. پس از مصرف نیز از مالش و ماساژ چشم خودداری کنید.
برای آشنایی بیشتر با مراقبتهای مرتبط با داروهای چشمی میتوانید به بخش پمفلتهای آموزشی چشمپزشکی چشمخانه مراجعه کنید.

اگر یک نوبت مصرف باسیتراسین را فراموش کنیم چه باید کرد؟
در صورت فراموش کردن یک نوبت، پس از یادآوری از دارو استفاده کنید؛ مگر اینکه زمان مصرف نوبت بعدی نزدیک باشد. در این شرایط، نوبت فراموششده را کنار بگذارید و برنامه عادی درمان را ادامه دهید.
برای جبران نوبت فراموششده، مقدار پماد را دو برابر نکنید.
تفاوت پماد باسیتراسین چشمی و پوستی چیست؟
باسیتراسین علاوه بر فرآوردههای چشمی، در برخی محصولات آنتیبیوتیکی مخصوص پوست نیز وجود دارد. با وجود یکسان بودن نام ماده مؤثره، این فرآوردهها برای محل مصرف متفاوتی طراحی شدهاند و نمیتوان آنها را جایگزین یکدیگر کرد.
| ویژگی | پماد چشمی | پماد پوستی |
|---|---|---|
| محل مصرف | چشم یا لبه پلک طبق دستور پزشک | سطح پوست |
| فرمولاسیون | مناسب استفاده چشمی | طراحیشده برای مصرف پوستی |
| کاربرد | برخی عفونتهای باکتریایی چشم | برخی مشکلات و عفونتهای سطحی پوست |
| امکان استفاده داخل چشم | طبق نسخه پزشک | خیر |
هنگام تهیه دارو از داروخانه، به عبارت Ophthalmic Ointment یا پماد چشمی روی بستهبندی توجه کنید. فرآوردههای پوستی باسیتراسین نباید داخل چشم استفاده شوند.
تفاوت باسیتراسین با پماد پلیمیکسین و باسیتراسین
باسیتراسین ممکن است بهتنهایی یا همراه با آنتیبیوتیکهای دیگری در فرآوردههای چشمی عرضه شود. یکی از این ترکیبات، پماد حاوی باسیتراسین و پلیمیکسین B است.
وجود پلیمیکسین B باعث تغییر طیف اثر ضدباکتریایی فرآورده میشود. انتخاب میان پماد تکمادهای و فرآورده ترکیبی به نوع عفونت و تشخیص پزشک بستگی دارد و هیچیک را نباید بدون مشورت با پزشک جایگزین دیگری کرد.
برای مطالعه اطلاعات این داروی ترکیبی، مقاله پماد چشم پلیمیکسین و باسیتراسین را بخوانید.
عوارض جانبی پماد چشم باسیتراسین
مانند سایر داروهای چشمی، مصرف باسیتراسین نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد. برخی از این عوارض خفیف و گذرا هستند، اما بروز علائم جدید یا تشدید ناراحتی چشم نیازمند بررسی است.
| عارضه احتمالی | اقدام مناسب |
|---|---|
| تاری دید کوتاهمدت پس از مصرف | تا بازگشت دید طبیعی از رانندگی خودداری کنید. |
| سوزش یا خارش خفیف چشم | در صورت تداوم یا شدت یافتن، با پزشک مشورت کنید. |
| افزایش قرمزی یا ترشحات چشم | برای بررسی علت به پزشک اطلاع دهید. |
| درد چشم یا کاهش دید | در اسرع وقت تحت معاینه چشمپزشکی قرار بگیرید. |
| تورم صورت، لبها یا گلو | مصرف دارو را متوقف کرده و فوراً کمک پزشکی دریافت کنید. |
| تنگی نفس یا مشکل در بلع | با اورژانس تماس بگیرید. |
واکنش حساسیتی شدید به باسیتراسین ممکن است رخ دهد. در صورت مشاهده نشانههای حساسیت، مصرف دارو را متوقف کنید و متناسب با شدت علائم به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
موارد منع مصرف پماد چشم باسیتراسین
افرادی که سابقه حساسیت به باسیتراسین یا سایر ترکیبات موجود در فرآورده را دارند، نباید از این پماد استفاده کنند.
همچنین استفاده خودسرانه از این دارو برای عفونتهای عمقی چشم، عفونتهای ویروسی و قارچی یا مشکلات چشمی با علت نامشخص مناسب نیست.
از مصرف پماد تاریخگذشته، آلوده یا دارای بستهبندی آسیبدیده نیز خودداری کنید.
هشدارها و احتیاطات قبل از مصرف باسیتراسین چشمی
قبل از شروع درمان، چشمپزشک را از شرایط زیر مطلع کنید:
- سابقه حساسیت به داروها و آنتیبیوتیکها
- سابقه جراحی یا آسیبدیدگی اخیر چشم
- وجود بیماریهای زمینهای چشمی
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
- استفاده از لنز تماسی
- مصرف همزمان قطرهها، پمادها و سایر داروهای چشمی
برای جلوگیری از انتقال آلودگی، پماد چشمی خود را در اختیار دیگران قرار ندهید و از حوله یا وسایل آرایشی مشترک استفاده نکنید.

تداخلات دارویی پماد چشم باسیتراسین
تداخل دارویی قابلتوجهی برای بسیاری از موارد مصرف موضعی باسیتراسین چشمی انتظار نمیرود؛ با این حال، استفاده همزمان از چند فرآورده چشمی ممکن است به تنظیم زمان و ترتیب مصرف نیاز داشته باشد.
اگر پزشک علاوه بر پماد باسیتراسین، قطره چشمی دیگری نیز تجویز کرده است، معمولاً ابتدا قطره استفاده میشود و پس از گذشت حداقل پنج دقیقه، پماد در چشم قرار میگیرد؛ مگر اینکه پزشک دستور متفاوتی داده باشد.
پمادهای چشمی به دلیل غلظت بیشتر ممکن است در صورت استفاده پیش از قطره، در توزیع آن اختلال ایجاد کنند.
مصرف پماد چشم باسیتراسین در بارداری و شیردهی
در دوران بارداری و شیردهی، ضرورت استفاده از باسیتراسین چشمی باید توسط پزشک بررسی شود. موضعی بودن دارو به معنای بیخطر بودن قطعی آن در تمام شرایط نیست.
اگر باردار هستید، برای بارداری برنامهریزی میکنید یا به نوزاد خود شیر میدهید، پیش از شروع مصرف این دارو موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
آیا استفاده از باسیتراسین برای کودکان مجاز است؟
چشمپزشک ممکن است در صورت وجود عفونت باکتریایی مناسب، باسیتراسین چشمی را برای کودک تجویز کند. مقدار مصرف و مدت درمان باید متناسب با سن، نوع عفونت و شرایط کودک تعیین شود.
قرمزی و ترشحات چشم در نوزادان نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است و نباید با استفاده از داروهای باقیمانده سایر اعضای خانواده درمان شود.
استفاده از لنز تماسی در دوران درمان با باسیتراسین
تا زمانی که علائم عفونت چشمی وجود دارند، استفاده از لنز تماسی توصیه نمیشود. لنزها میتوانند شرایط چشم عفونی را پیچیدهتر کنند و برخی عفونتهای قرنیه در مصرفکنندگان لنز با خطر بیشتری همراه هستند.
زمان مناسب برای استفاده مجدد از لنز و ضرورت تعویض لنز یا محفظه نگهداری آن را از چشمپزشک سؤال کنید.
تأثیر پماد باسیتراسین بر بینایی و رانندگی
پمادهای چشمی به دلیل ایجاد لایهای روی سطح چشم ممکن است برای مدت کوتاهی باعث تاری دید شوند. تا زمانی که دید شما کاملاً شفاف نشده است، از رانندگی، کار با دستگاههای خطرناک و انجام فعالیتهایی که به دید دقیق نیاز دارند خودداری کنید.
تاری دید مداوم یا کاهش غیرمعمول بینایی را نباید صرفاً به مصرف پماد نسبت داد؛ چنین علائمی نیازمند بررسی هستند.
مصرف بیش از حد پماد چشم باسیتراسین
استفاده از مقدار بیشتر پماد لزوماً موجب درمان سریعتر عفونت نمیشود. دارو را فقط به مقدار تجویزشده مصرف کنید.
در صورت مصرف بیش از حد قابلتوجه یا بلع اتفاقی دارو، برای دریافت راهنمایی با پزشک، داروساز یا مرکز اطلاعرسانی مسمومیتها تماس بگیرید. اگر علائم شدید مانند اختلال تنفس یا کاهش هوشیاری ایجاد شد، فوراً از اورژانس کمک بگیرید.
شرایط نگهداری پماد چشم باسیتراسین
شرایط نگهداری ممکن است با توجه به شرکت سازنده و نوع فرآورده متفاوت باشد. دستور درجشده روی بستهبندی دارو را در اولویت قرار دهید.
- دارو را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
- از قرار دادن تیوب در معرض گرما، رطوبت زیاد و نور مستقیم خورشید خودداری کنید.
- درپوش تیوب را پس از هر بار مصرف محکم ببندید.
- مدت مجاز استفاده پس از باز شدن بستهبندی را از بروشور دارو یا داروساز بررسی کنید.
- پماد باقیمانده از دوره درمان قبلی را بدون بررسی پزشک دوباره مصرف نکنید.
چه زمانی باید به چشمپزشک مراجعه کنیم؟
بعضی از عفونتهای چشمی ممکن است به درمان متفاوت یا بررسیهای تکمیلی نیاز داشته باشند. در صورت مشاهده هر یک از شرایط زیر، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید:
- درد چشم یا حساسیت غیرمعمول به نور
- کاهش دید یا تاری دید مداوم
- افزایش قرمزی و تورم چشم
- تشدید ترشحات چرکی
- بهبود نیافتن علائم مطابق انتظار پس از شروع درمان
- قرمزی و درد چشم در افراد استفادهکننده از لنز تماسی
- بروز نشانههای حساسیت به دارو
در صورت نیاز به معاینه تخصصی برای بررسی علت عفونت یا التهاب چشم، میتوانید از طریق صفحه تماس با کلینیک چشمخانه با درمانگاه ارتباط برقرار کنید. در شرایط اورژانسی، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است.

سؤالات متداول درباره پماد چشم باسیتراسین
آیا پماد باسیتراسین برای گلمژه مناسب است؟
تمام موارد گلمژه به آنتیبیوتیک نیاز ندارند. در برخی شرایط، چشمپزشک ممکن است درمان آنتیبیوتیکی موضعی را در نظر بگیرد. استفاده خودسرانه از باسیتراسین برای گلمژه توصیه نمیشود.
آیا پماد باسیتراسین برای خارش چشم مفید است؟
خارش چشم ممکن است ناشی از آلرژی، خشکی، التهاب پلک یا مشکلات دیگر باشد. باسیتراسین تنها در شرایطی کاربرد دارد که پزشک وجود عفونت باکتریایی حساس به آن را تشخیص دهد.
پماد چشم باسیتراسین چند بار در روز استفاده میشود؟
تعداد دفعات متداول مصرف این دارو یک تا سه بار در روز است؛ اما دستور چشمپزشک و مشخصات فرآورده مصرفی تعیینکننده هستند.
آیا پماد باسیتراسین باعث تاری دید میشود؟
بله، تاری دید موقت پس از استفاده از پماد چشمی ممکن است ایجاد شود. اگر تاری دید برطرف نشود یا با درد چشم همراه باشد، به پزشک مراجعه کنید.
آیا میتوان پماد باسیتراسین پوستی را داخل چشم استفاده کرد؟
خیر. تنها فرآوردهای که برای مصرف چشمی تولید و برچسبگذاری شده است، باید طبق تجویز پزشک در چشم استفاده شود.
آیا باسیتراسین برای درمان عفونت ویروسی چشم مؤثر است؟
خیر. باسیتراسین یک آنتیبیوتیک است و مستقیماً بر ویروسها اثر ندارد. درمان عفونتهای ویروسی بر اساس نوع بیماری تعیین میشود.
چه مدت طول میکشد تا باسیتراسین اثر کند؟
زمان بهبود به نوع و شدت عفونت بستگی دارد. اگر ظرف دو تا سه روز بهبود قابلتوجهی مشاهده نکردید یا علائم زودتر از آن تشدید شدند، با پزشک تماس بگیرید. در التهاب ملتحمه باکتریایی که پس از ۲۴ ساعت مصرف آنتیبیوتیک بهبود نیافته است نیز ارزیابی مجدد توصیه میشود.
جمعبندی
پماد چشم باسیتراسین از آنتیبیوتیکهای موضعی مورد استفاده برای درمان برخی عفونتهای باکتریایی سطح چشم و لبه پلک است. تشخیص درست علت عفونت، رعایت شیوه صحیح مصرف و تکمیل دوره درمان تجویزشده، از عوامل مهم در استفاده مناسب از این دارو هستند.
از آنجا که علائم عفونت باکتریایی میتوانند با سایر بیماریهای چشمی شباهت داشته باشند، مصرف آنتیبیوتیک بدون معاینه چشمپزشک توصیه نمیشود.




ما را در تجربیات خود سهیم کنید
تمایل دارید شما نیز بخشی از این بحث باشید؟سوالات خود را مطرح کنید!